Skarby europejskiego wiklinarstwa
Herb cechu francuskich wikliniarzy — jeden z najstarszych symboli europejskiego wiklinarstwa
Czy herb średniowiecznych wikliniarzy powinien przedstawiać wiklinowy kosz?
Intuicyjnie wydaje się, że tak. Jednak historyczny herb cechu francuskich wikliniarzy przedstawia trzy plecione sita do wietrzenia ziarna, zwane po francusku vans, dawniej używane do oddzielania ziarna od plew.
Ryc. 1. Cyfrowa rekonstrukcja średniowiecznego przesiewania ziarna przy użyciu drewnianych sitek typu van. Praca własna Wicker Academy (AI).
To nie przypadek. To właśnie od nazwy tego narzędzia pochodzi francuskie słowo vannier, oznaczające „wikliniarza”. Herb przypomina więc najstarsze korzenie tego rzemiosła i czasy, gdy plecionkarze wytwarzali głównie narzędzia niezbędne w gospodarstwach rolnych.
Ryc. 2. Herb cechu francuskich wikliniarzy (Corporation des Vanniers). Rekonstrukcja własna Wicker Academy w oparciu o historyczny blazon i dostępne źródła heraldyczne.
Herb, który „mówi”
Herb cechu francuskich wikliniarzy należy do tzw. herbów mówiących (armes parlantes).
W heraldyce są to herby, których symbole odnoszą się bezpośrednio do nazwy osoby, rodziny, miasta lub zawodu. Obraz staje się wówczas graficzną wskazówką, sugerującą właściciela.
W przypadku wikliniarzy rolę tę pełnią trzy plecione sita do wietrzenia (vans), od których wywodzi się nazwa vannier. Dzięki temu herb nie jest jedynie znakiem rozpoznawczym cechu, lecz opowiada również historię jego pochodzenia.
Podobne symbolikę można znaleźć w innych średniowiecznych cechach rzemieślniczych — piekarze byli przedstawiani chlebem lub piecem, kowale młotem i kowadłem, a bednarze beczką.
Najstarszy zachowany opis (blazon) herbu brzmi:
D'azur au chevron d'or accompagné de trois vannets de même, deux en chef, un en pointe.
Oznacza to:
Na niebieskiej (azure) tarczy umieszczono złoty chevron, otoczony trzema złotymi plecionymi sitami do wietrzenia (vannets): dwoma u góry i jednym na dole.
Według zachowanych badań heraldycznych herb powstał około 1350 roku i został wpisany do Armorial général de France 16 lipca 1700 roku na podstawie listów patentowych podpisanych przez króla Ludwika XIV.
Czy oryginalny herb przetrwał?
Oryginalne rękopisy Armorial général de France, sporządzone przez Charles-René d'Hozier na polecenie Ludwika XIV, znajdują się obecnie w zbiorach Bibliothèque nationale de France w Paryżu.
Chociaż zachowało się wiele tomów z opisami heraldycznymi i kolorowymi tablicami, zlokalizowanie konkretnej strony zawierającej herb cechu wikliniarzy wciąż wymaga szczegółowych badań archiwalnych.
Z tego powodu ilustracja przygotowana przez Wicker Academy jest rekonstrukcją historyczną opartą na zachowanym blazonie i rzetelnych studiach heraldycznych. Nie stanowi ona reprodukcji oryginalnego dokumentu archiwalnego.
Dlaczego ten herb jest tak ważny?
Herb cechu francuskich wikliniarzy jest jednym z najstarszych znanych symboli europejskiego wiklinarstwa. Pokazuje, że już w średniowieczu zawód wikliniarza miał własną organizację, tradycję i rozpoznawalną symbolikę.
Przede wszystkim jednak przypomina prawdziwe początki wiklinarstwa. Zanim zaczęto pleść kosze ozdobne, meble czy przedmioty użytkowe, wikliniarze wykonywali narzędzia używane podczas żniw i przetwarzania zboża. To z tych tradycji rolniczych rozwinęło się europejskie wiklinarstwo.
Czy wiesz?
Van we francuskim oznacza tradycyjne plecione sito używane do oczyszczania ziarna.
Od tego słowa pochodzi vannier — wikliniarz.
To jeden z nielicznych przykładów, gdy nazwa zawodu zachowała pamięć o pierwszych produktach wykonywanych przez rzemieślników.
Bibliografia
Źródła archiwalne
Wydania źródłowe
Studia heraldyczne
Armorial des corporations. Hasło „Vanniers”.
Harot, Eugène. Blasons des corporations. Paryż, 1941.
