Het verhaal van hoe één mandenmaker heel het zeventiende-eeuwse Frankrijk bevoorradigde
Kan iemand gekleed zijn als zijn eigen beroep?
Vandaag zou zo9n idee eerder een modeshow, een theatraal kostuum of een kunstinstallatie oproepen. Het is moeilijk om je een bakker voor te stellen die in broden gekleed is, een muzikant gemaakt uit muziekinstrumenten, of een loodgieter wiens outfit uit pijpen en metalen vaten bestaat. Toch creëerde de Franse graveur Nicolas II de Larmessin aan het eind van de 17e eeuw precies deze buitengewone visie. Hij was een kunstenaar die verbeeldingskracht combineerde met een opmerkelijk oog voor detail.
Nicolas II de Larmessin (1632–1694) behoorde tot een van de bekendste families van graveurs en uitgevers die in Parijs werkzaam waren. Gedurende meerdere generaties produceerde en verspreidde de familie Larmessin gravures, boeken en prenten die hun weg vonden naar de collecties van kunstliefhebbers, geleerden en leden van de Franse aristocratie. Nicolas groeide op te midden van drukkers en graveurs en leerde al op jonge leeftijd de geheimen van kopergravure. Hij werd opgeleid door de gerespecteerde meester Jean Mathieu en ontwikkelde al spoedig zijn eigen karakteristieke stijl, gekenmerkt door uitzonderlijk precieze lijnen en een overvloed aan details. Na zijn huwelijk met Marie Bertrand nam hij de gerenommeerde uitgeverij “À la Pomme d’Or” aan de Rue Saint-Jacques over, een van de belangrijkste centra van de uitgevershandel in het zeventiende-eeuwse Parijs. Daar maakte hij niet alleen zijn eigen gravures, maar gaf hij ook werken van andere prentmakers uit, waarmee hij zich vestigde als een van de leidende uitgevers van zijn tijd.
Gedurende het grootste deel van zijn loopbaan vervaardigde Larmessin portretten van Franse koningen, pausen, hoge kerkelijke functionarissen en historische figuren. Hij werd echter het meest bekend door de serie “Costumes grotesques et les m e9tiers” ("Grotse Kostuums en Beroepen"), gemaakt rond 1690–1700. Het was een zeer originele verzameling allegorische gravures waarin vertegenwoordigers van verschillende beroepen niet in stof, maar in de gereedschappen en producten verbonden aan hun vak waren gekleed. De kleermaker droeg een outfit van scharen en stoffen, de smid van hamers en hoefijzers, de bakker van broden en de mandenmaker van manden, zeven, bakken en andere gevlochten voorwerpen. De serie omvat ongeveer achtenendertig bekende platen en wordt nog steeds beschouwd als een van de opmerkelijkste prestaties van de Europese barokke prentkunst.
Het idee was niet toevallig. Larmessin liet zich inspireren door de manneristische composities van Giuseppe Arcimboldo, die meer dan een eeuw eerder portretten had gemaakt uit fruit, bloemen en boeken. De Franse graveur paste dit concept echter toe op de wereld van het ambacht. Het resultaat was een verzameling allegorie ebn die humor, symboliek en uitzonderlijke documentaire waarde combineerden. Elke plaat fungeert als een soort visueel catalogus van de gereedschappen, materialen en producten die bij een bepaald beroep horen. Om die reden worden Larmessins gravures tegenwoordig niet alleen gewaardeerd als kunstwerken, maar ook als belangrijke visuele bronnen voor historici van techniek, materiële cultuur en traditionele ambachten.
Voor onderzoekers van mandenmakerij is de gravure getiteld “Le Vannier” – "De mandenmaker" – van bijzonder belang. Op het eerste gezicht lijkt het misschien niet meer dan een indrukwekkende allegorie, maar nader onderzoek onthult een opmerkelijke rijkdom aan informatie over het traditionele ambacht. Het kostuum van de figuur bevat transportmanden, bakken, zeven, huishoudelijke containers en vele andere gevlochten items die daadwerkelijk werden geproduceerd in mandenmakerswerkplaatsen aan het eind van de 17e eeuw. Dit was niet louter de verbeelding van de kunstenaar, maar een zorgvuldig samengestelde compositie gebaseerd op objecten die in het dagelijks leven werden gebruikt.
Hoe langer men Larmessins hele serie bestudeert, des te verrassender wordt het om gevlochten werk in veel van de andere platen terug te vinden. Gevlochten manden zijn te zien bij vissers, fruitverkopers, wijnbouwers, vishandelaren en vertegenwoordigers van vele andere takken van bedrijf. Het wordt duidelijk dat de mandenmaker niet alleen voor zijn directe omgeving produceerde. In de praktijk leverde hij bijna de gehele economie van zijn tijd. Mandjes werden gebruikt voor het plukken van druiven, het transporteren van vis, het bewaren van eten, het dragen van gereedschap, het verkopen van goederen op markten en het uitvoeren van tientallen alledaagse taken. Zonder hen zou het moeilijk zijn geweest om het functioneren van een zeventiende-eeuwse stad of dorp voor te stellen. Daarom kan dan ook worden gezegd dat één mandenmaker heel het zeventiende-eeuwse Frankrijk bevoorradigde.
Na de dood van Nicolas II de Larmessin werd zijn werk voortgezet door zijn broer Nicolas III en door latere generaties van de familie. Als gevolg daarvan werd de serie “Costumes grotesques” in de 18e eeuw vaak opnieuw uitgegeven en gekopieerd. Tegenwoordig zijn originele afdrukken te vinden in enkele van 's werelds belangrijkste museumcollecties, waaronder de Biblioth e8que nationale de France, het British Museum en The Metropolitan Museum of Art. Hun waarde ligt niet alleen in de vakmanschap van de uitvoering. Ze zijn ook uitzonderlijke getuigen van een tijdperk waarin ambacht de basis van de economie vormde en bekwaam handwerk een bron van prestige en trots was.
Het verhaal houdt niet op bij deze barokke gravures. Hoewel er meer dan drie eeuwen zijn verstreken sinds de tijd van Larmessin, blijft wilg een buitengewoon inspirerend materiaal. Vroeger werd het voornamelijk gebruikt om praktische voorwerpen voor het dagelijks leven te maken. Tegenwoordig wordt het steeds vaker een artistiek medium dat door ontwerpers, ambachtslieden en hedendaagse kunstenaars wordt toegepast.
Ook in onze eigen werkplaats willen we laten zien dat traditioneel mandenmaken veel meer kan zijn dan het produceren van manden. Onze originele wilgenkostuums zijn hedendaagse gevlochten sculpturen, volledig met de hand gemaakt met behulp van traditionele vlechttechnieken. Elk ontwerp vereist honderden uren werk, een uitstekend begrip van het materiaal en het vermogen om complexe driedimensionale vormen te vormen. Deze stukken zijn geen reconstructies van historische kleding, maar artistieke interpretaties van de creatieve mogelijkheden die wilg biedt.
In zekere zin gaat ons werk in dialoog met de kunst van Nicolas de Larmessin. Hij kleedde mensen in de symbolen van hun beroep; wij kleden mensen in het ambacht zelf. Onze wilgenjurken, -hoeden en andere kledingstukken zijn niet louter bedoeld om door hun vorm te imponeren. Hun doel is het meesterschap van traditionele vlechttechnieken te demonstreren en te bewijzen dat wilg een materiaal kan worden voor kunst van de hoogste orde. Ze vormen een hedendaagse hommage aan de generaties mandenmakers die dit ambacht door de eeuwen heen ontwikkelden en voorwerpen schiepen die essentieel waren voor het dagelijks leven.
Er bestaat daarom een verrassende continu efteit tussen Larmessins allegorische gravures en de hedendaagse wilgencreaties. Hoewel meer dan driehonderd jaar gescheiden, delen beide hetzelfde doel: de buitengewone mogelijkheden van wilg onthullen en ons eraan herinneren dat echt vakmanschap niet alleen een praktische vaardigheid is, maar ook een vorm van kunst. Op die manier blijft de geschiedenis van het mandenmaken niet beperkt tot musea en historische prenten. Ze blijft leven, zich ontwikkelen en nieuwe generaties makers inspireren.
Bibliografie
-
Biblioth e8que nationale de France (BnF). Nicolas II de Larmessin en de gravures "Costumes grotesques".
https://gallica.bnf.fr/ -
CNAM – Conservatoire num e9rique des Arts et M e9tiers. Collectie gravures van Nicolas II de Larmessin.
https://cnum.cnam.fr/ -
The Metropolitan Museum of Art. Habit de Vigneron (The Vine Dresser).
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/408857 -
The Metropolitan Museum of Art. Collection Search e289 Nicolas II de Larmessin.
https://www.metmuseum.org/art/collection/search#!?q=Larmessin -
British Museum. Collection Online e289 Nicolas II de Larmessin.
https://www.britishmuseum.org/collection -
Rijksmuseum Amsterdam. Collectie e289 Nicolas II de Larmessin.
https://www.rijksmuseum.nl/en/search -
The Art Institute of Chicago. Collection Search e289 Nicolas II de Larmessin.
https://www.artic.edu/collection -
Encyclopaedia Britannica. Arcimboldo, Giuseppe.
https://www.britannica.com/biography/Giuseppe-Arcimboldo -
Victoria and Albert Museum. Basketry e289 History and Craft.
https://www.vam.ac.uk/ -
UNESCO e289 Intangible Cultural Heritage. Traditioneel vakmanschap.
https://ich.unesco.org/ -
Wicker Academy. Onderzoek, reconstructies en hedendaagse rieten kunst ge efnspireerd door historische mandenmakertradities.
https://wickeracademy.com
Afbeeldingsbronnen
- Originele gravures: Biblioth e8que nationale de France (Gallica), CNAM e289 Conservatoire num e9rique des Arts et M e9tiers, The Metropolitan Museum of Art, British Museum.
- AI-ingekleurde reconstructies: Gemaakt door Wicker Academy op basis van historisch bronnenmateriaal in het publieke domein van Nicolas II de Larmessin (17e eeuw).
- Foto's van hedendaagse wilgenkostuums: a9 Wicker Academy. AI-visualisaties van modellen zijn gegenereerd op basis van foto's van authentieke handgemaakte wilgenkunstwerken gemaakt door Wicker Academy.
